قسمت جنوبى باغ قرار داشت . چندين كوشك عالى و ابنيهء معتبر نيز در اين باغ ساخته شده بود « 1 » . در كتاب افضل التواريخ دربارهء باغشاه آمده است : « باغشاه از بناهاى ناصر الدين شاه است كه در پشت دروازهء غربى تهران احداث كرده و بسى غرس اشجار و ساختن ابنيهء بلند و جزيره و حوض‌ها و احداث خيابان‌هاى خوب كرده ، كه از هرجا ، گلهاى رنگارنگ دميده و از هر سو آب صافى روان است و از ميان جوىها ، فواره‌ها بيرون آورده ، آبها جارى و سارى است . اين كارها از غرايب نيست . اثر بزرگ غريبى كه در اين باغ است مجسمهء خود ناصر الدين شاه است كه بر روى اسبى ، با هيكل پرشكوه ، چنان كه او را همانطور ديده بودم نشسته و اسب به جست‌وخيز است . در آخر اين باغ ، حوض بزرگى ساخته‌اند و در وسط حوض ، سكويى بزرگ كه تقريبا يك‌ذرع‌ونيم از آب حوض ارتفاع دارد . دورآدور حوض شرح مجسمه را نوشته و نقارى كرده‌اند . . . عيبى كه در اين مجسمه هست اين است كه پاهاى ناصر الدين شاه بلندتر از اين بود و در اين مجسمه پاها را كوتاه كرده است . « 2 » » در قسمت پايين مجسمه ، تاريخ اتمام آن اين چنين حك شده است : « به تاريخ هفتم محرم الحرام سنهء يكهزار و سيصد و شش هجرى ، در قورخانهء مباركه صورت اتمام پذيرفت . » « 3 » با استناد به نوشتهء اعتماد السلطنه به نظر مىرسد كه اين مجسمه در سال 1304 ( ه ق ) ساخته شده باشد . چنانچه در روزنامهء خاطرات وى نيز آمده است : « شنبه 6 شعبان سنهء 1304 ( ه ق ) ؛ . . . شب در خانه رفتم . شاه امروز قورخانه رفته بودند . مجسمهء شاه را سواره با چدن ريخته‌اند . خيلى خوشحال بودند . فرمودند كه در وسط ميدان توپخانه نصب خواهم كرد « 4 » . . . » اعتماد السلطنه همچنين دو سال بعد ، در سال 1306 ( ه ق ) در روزنامهء خاطرات خود چنين مىنويسد : سه‌شنبه 10 صفر سنهء 1306 ؛ امروز عيد مجسمه است . به اين معنى كه مجسمهء همايونى را سواره در قورخانه با چدن ساخته‌اند . صنعت خوبى به كار برده‌اند . براى اينكه با بىاسبابى خيلى مشكل مىشد چنين مجسمه‌اى را ساخت . اما لازم نبود جشن بگيرند و عيدى فراهم بياورند . اين

--> ( 1 ) . المآثر و الآثار ، ص 85 . ( 2 ) . افضل التواريخ ، ميرزا غلامحسين افضل الممالك ، به كوشش منصوره اتحاديه ( نظام ما فى ) ، سيروس سعدونديان ، ص 400 . ( 3 ) . همان ، ص 401 . ( 4 ) . روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 496 .